Bir dəfə internetdə dolaşarkən maraqlı bir sayta rast gəldim. Bu sayt rus dilindədir və dizayna həsr olunub. Bloqumun daimi oxucuları yəqin ki, mənim dizayna olan xüsusi maraqımı müşahidə ediblər. Bəli — dizayn mənim maraq dairəmdə xüsusı yer tutub, buna görə də mən həmən sayta ətraflı baxdım. Bu sayt Aleksandr Şirışev (Александр Ширышев) adlı bir rus dizaynerin layihəsidir və eldesign.ru adlanır. Aleksandr Şirişev burda dizaynla bağlı məqalələr, yazılar, fikirlər yazır, öz işlərini təqdim edir, dizayna aid maraqlı və faydalı kitablara öz rəyini bildirir. Rus dilini bilənlər bu saytı ziyarət edib onun tərkibi ilə tanış ola bilərlər. Mən isə, bu gün, Aleksandr Şirışevin “Sifarişçi tərəfindən qəbul olunmayan” (orig. “Непринятый заказчиком”) adlı məqaləsinin tərcüməsini təqdim etmək istəyirəm. Gələcəkdə çalışacağam ki, Aleksandrın və digər müəlliflərin maraqlı yazılarını Azərbaycan dilinə tərcümə edib bloqumda yerləşdirim. İndi isə, buyurun:

Sifarişçi tərəfindən qəbul olunmayan

Altında “Qəbul olunmayan variant”, “Sifarişçi tərəfindən təsdiqlənməyən”, “Baxın görün nə zor alınıb, amma, o xiyar qəbul etməyib” yazılan işlər, peşəkar dizaynerin portfoliosunda olmamalıdır. Xüsusən də, studiyanın portfoliosunda.

Dizayn — rəssamlıq deyil. Dizayn — yaradacılıq deyil. Dizayn — xidmətdir. Dizayner işinin əsası — müştərinin konkret məsələsini həll etmək, həyatı rahatlaşdırmaq, məhsulu satmağa yardım etməkdir. Şəkil çəkmək deyil, özünü inkişaf etdirmək deyil, müsabiqələr, sərgilər, dəbdə olan kataloqlar üçün yaratmaq deyil, xidmət göstərməkdir. Əgər iş sifarış olunub, lakin qəbul olunmayıbsa, deməli bu pis işdir. Deməli dizayner müştərini başa düşməyib, eşitməyib, onun məsələsini həll etməyib. Deməli bu dizayner səriştəsizdir.

Misal üçün bərbəri götürək. O da bir növ yaradıcıdır. Siz kürsüyə əyləşir, məsələni ona izah edir və həllini alırsınız. Əgər nəticə sizin xoşunuza gəlmirsə, nə baş verir? Qalmaqal baş verir. Bu, o deməkdir ki, bərbər sizi başa düşməyib. Bu bərbər — pis bərbərdir. Pis və sırtıq bərbər, üstəlik hələ deyəcək ki, siz məsələni ona yaxşı izah etməmisiniz, hər şeydə günahkar sizsiniz, həm də ki, əl altında danışırdınız. Yaxşı bərbər nəyi, necə soruşacağını bilir və ən əsası — dinləməyi bacarır. Yaxşı bərbər, işləyən zaman, dəqiqləşdirici sual verməkdən utanmayacaq. Yaxşı və pis bərbərlər bir şeydə oxşardırlar: onların portfoliosunda qəbul olunmayan işlər yoxdur.

Gənc dizaynerin misli görünməmiş işləri alınanda, bu normaldır. Sən gənc, təcrübəsizsənsə, öz potensialını nümayiş etmək üçün hər imkandan yapışırsan. Yeni başlayan dizaynerin qiyməti (maaşı) də uyğun olmalıdır, hətta bu dizayner dəhşət istedadlıdırsa da. Dizayner, işə düzələrək, müsahibəyə 58% ölüdoğulmuş “dizaynlardan” ibarət olan portfolio gətirirsə və bununla bərabər, tamdəyərli maaş istəyirsə, bu gülməlidir. Qorxulusu odur ki, “Qəbul olunmayan variantlar” studiyaların portfoliosunda ortaya çıxır. Bu müştəri üçün təhlükə işarəsidir.

“Qəbul olunmayan variant” necə gözəl olsa da, bu yalnız özü-özlüyündə olan bir şəkildir, hansı ki, qabaqcadan təxsis olunduğu dünyadan ayrı yaşayır. Bunda müştərini günahlandırmaq, formalaşmış bazarı pisləmək, tələbat və təklifin ehtiramsızlığına istinad etmək olar, amma, bunlar, hər zaman, uğursuzların yazıq-yazıq donqultusu olacaq. Portfolioda “diri” işlərin olması – peşəkarlığın, kifayətli olmasa da, mütləq meyarıdır. Hətta qəbul olunmayan variantınız sizin çox xoşunuza gəlirsə də, susmağı bacarmaq — kamillik əlamətidir.

Sarsılmaz reklam ifadəsi var: “Əvəzimizə işlərimiz danışır”. Mən onu bir az dəyişərdim: “Əvəzimizə sifarişçi tərəfindən qəbul olunmuş işlərimiz danışır”.

Aleksandr Şirışev

14 may 2008