Azərbaycanda nəşr olunan bir çox kitablara baxanda, onları əlimə alıb vərəqləyəndə çox heyfslənirəm və başa düşürəm ki, bu kitablar üstündə işləyənlər (nəşriyyatçı, tərtibatçı, dizayner, mətbəəçiləri nəzərdə tuturam, müəllifləri yox) Ceyms Feliçinin “Tipoqrafika üzrə ətraflı dərslik” kitabını nə oxuyublar, nə də ki, görüblər. Nəşriyyatımız bərbad haldadır.

Bu yazımda C. Feliçinin kitabı haqqında qısa məlumat vermək və öz fikirlərimi bildirmək istəyirəm.

Bu kitab dizayn, səhifələmə, kitab, dərgi tərtibatı ilə məşqul olanlar üçün həm dərslik, həm də ki, soraq kitabıdır. Bu kitabda Qutenberqdən (Gutenberg) başlayaraq müasir Open Type formatlı fontlara kimi şriftin inkişafı, tarixi təsvir olunur. Səhifələmənin qaydaları və üsulları əks olunub. Bu kitab, müxtəlif hallarda (kitab, qəzet, veb-səhifə, kağız, monitor) mətni elə səhifələməyi öyrədir ki, oxucu üçün onu oxumaq rahat olsun. Fikrimcə, “Tipoqrafika üzrə ətraflı dərslik” kitabı, mətnlə işləməyi, səhifələməni, poliqrafiya, mətbəə məhsullarını tərtib etməyi öyrənmək istəyənlər üçün əsl bilgi xəzinəsidir. Həm də, düşünürəm ki, peşəkarlar da onu soraq kitabı kimi istifadə edə bilərlər. Yəni bu kitab həm öyrənən, həm də ki peşəkar mətbəəçi, qrafik və veb dizaynerlər üçün faydalı və dəyərli bir vəsaitdir.

Kitab inglis dilində yazılıb, amma, rus dilinə də tərcümə olunub (James Felici “The Complete Manual of Typography” ing.; Джеймс Феличи “Типографика: шрифт, верстка, дизайн” rus.). Təəssüf ki, bu kitab Azərbaycan dilində hələ yoxdur. Ümid edək ki, gələcəkdə Ceyms Feliçinin “Tipoqrafika üzrə ətraflı dərslik” kitabı Azərbaycan dilinə də tərcümə və nəşr olunacaq.

Hamıya məlumdur ki, Azərbaycan dilini dəstəkləyən şriftlər olduqca azdır. Hansısa gözəl bir şrifti istifadə etmək istəyəndə məlum olur ki, bu şriftdə “ə” hərfi, bəzən isə əlifbamıza məxsus olan digər hərflər də yoxdur. Bununla yəqin ki, çoxları rastlaşıb. Təbii ki, bu dizaynerlər üçün də problemdir və onların yaradıcılıqlarını məhdudlaşdırır. Dizaynerlər, müxtəlif üsullarla lazım olan hərfləri şriftlərə əlavə edərək bu problemi həll edirlər. Bəziləri sadəcə “e” hərfini çevirirlər, başqaları isə “ə” hərfini sıfırdan çəkirlər. Nəticədə alınmış “ə”-ni, bəzi mahirlər şrift proqrammlar vasitəsi ilə, şriftə əlavə edirlər və mətni həmən, əldəqayırma, şriftlə yığırlar. Yəni problem müəyyən çətinliklər yaradsa da, həll olunur.

Bir-iki ay bundan qabaq Azərbaycan dilində panqramma axtarırdım, lakin çox təəssüf ki, heç yerdə tapa bilmədim. Məcbur olub özüm qoşdum. Bu gün isə panqrammalar haqqında vikipediyada kiçicik bir məlumat verdim. İndi burada da həmən məlumatı vermək istəyirəm. Bəlkə kiməsə maraqlı və lazımlı olar.